Omgaan met zout in het waterbeheer “ZiWa”
Samenvatting project
Klimaatverandering betekent voor Nederland dat we rekening moeten houden met frequenter en langduriger droogte in het voorjaar en de zomer én met zeespiegelstijging. Deze effecten zullen leiden tot toename van verzilting van grondwater en oppervlaktewater en vervolgens ook bodemvocht in vooral West- en Noord-Nederland.
Dit resulteert in veel vragen over de verzilting van het bodem-watersysteem en ook hele praktische vragen zoals: hoeveel zoet doorspoelwater is er nodig? Hoeveel zout in het (beregenings)water geeft schade? Welke maatregelen kan ik nemen om de schade te beperken? En wegen deze maatregelen op tegen de kosten? Dit soort vragen spelen op lokale, regionale en landelijke schaal in het waterbeheer en in vele sectoren zoals drinkwater, industrie, landbouw en natuur.
Om antwoord te kunnen geven op de praktische vragen is het belangrijk om de kennishiaten op te vullen gericht op de Nederlandse situatie met dynamiek in zoutgehalten, waarbij sprake is en blijft van een neerslagoverschot op jaarbasis. De kennishiaten willen we gaan beantwoorden door gerichte niet eerder uitgevoerde meerjarige experimenten uit te voeren onder gecontroleerde omstandigheden in kassen en laboratoria. De resultaten kunnen worden gebruikt voor het berekenen van schade voor landbouw en aan natuur met de Waterwijzers. Verder levert dit onderzoek input voor een tool waarmee risico’s van verzilting voor waterbeheer, landbouw en natuur beter in kaart te brengen zijn.
Doel van het project
Dit project is onderdeel van een groter onderzoekprogramma over verzilting (zie Hack-ten Broeke et al., 2025; Programmaplan Omgaan met zout in landbouw natuur en waterbeheer, https://edepot.wur.nl/685404). Het specifieke doel van dit Deltatechnologie-project is het adresseren van een deel van de kennishiaten en zo nieuwe kennis vergaren over zout in de interactie tussen bodem, water en gewas. Deze nieuwe kennis is nodig om te komen tot bruikbare drempelwaarden voor zouttolerantie voor landbouwgewassen op basis van langjarige experimenten in kassen, labs en ook veldexperimenten. Met deze kennis kunnen we onderbouwde adviezen genereren voor waterbeheerders en voor de agrarische sector over hoe om te gaan met zout.
Motivatie
Door toenemende droogte wordt steeds vaker zout of brak water gebruikt voor beregening. Dat leidt tot een groter risico op verzilting van landbouwgronden. Tegelijkertijd is nog niet goed bekend hoe zout zich precies door de bodem verplaatst en welke effecten dit heeft op de bovengrond, gewassen en natuur.
Met dit project willen we beter begrijpen hoe verzilting ontstaat en zich ontwikkelt, zodat we de risico’s beter kunnen voorspellen en beperken. Op basis van data uit gecontroleerde experimenten ontwikkelen we een voorspellende tool die inzicht geeft in de mate van verzilting en de mogelijke effecten daarvan.
De nieuwe kennis en rekenmethoden worden geïntegreerd in bestaande instrumenten, zoals Waterwijzer Landbouw, Waterwijzer Natuur en de Klimaatstresstest. Zo kunnen overheden, waterschappen en agrariërs maatregelen beter doorrekenen en voorbereid zijn op toekomstige hydrologische en klimaatomstandigheden.
Uitgevoerde acties
• Experimenten onder gecontroleerde omstandigheden (lab experimenten).
• Modelonderzoek
• Laboratorium en kasproeven
• Vertalen van kennis naar handelingsperspectieven
Innovativiteit
De innovativiteit van dit project ligt in de integrale, procesgerichte aanpak van verzilting over de hele bodem–water–gewasketen. Door nieuwe meetmethoden, gestandaardiseerde dataverzameling en modelontwikkeling te combineren, wordt voor het eerst een brug geslagen tussen fundamenteel onderzoek en praktische toepassingen (zoals uitbreiding van de Waterwijzers met verziltingsmodules).
Valorisatie
De projectresultaten worden direct vertaald naar praktische toepassingen voor waterbeheer en landbouw. Nieuwe kennis over zoutdynamiek in bodem, water en gewas wordt geïntegreerd in bestaande instrumenten zoals Waterwijzer Landbouw, Waterwijzer Natuur en de Klimaatstresstest. Hiermee kunnen waterschappen, agrariërs en beleidsmakers verziltingsrisico’s beter inschatten en effectieve maatregelen kiezen. De resultaten worden actief gedeeld via kennisdagen, publicaties en digitale platforms, zodat de inzichten breed benut worden in praktijk en beleid.
Intellectueel eigendom
De onderzoekrapporten, publicaties en de waterwijzers; IP-rechten liggen bij WENR, KWR, Deltares en WPR. De resultaten zullen op de websites beschikbaar zijn.
Informatievoorziening project
De definitieve onderzoeksopzet, de resultaten en conclusies worden besproken met de deelnemende partners. Hiervoor wordt minimaal elk half jaar een bijeenkomst gehouden. De resultaten van de onderzoeken worden vastgelegd in rapporten die beschikbaar komen via de websites van de onderzoeksinstituten. Wetenschappelijke artikelen worden aangeboden aan peer-reviewed journals. Voor de Nederlands markt zullen artikelen worden geschreven in populair wetenschappelijke tijdschriften; denk daarbij aan een vakblad gericht op hydrologen en waterbeheerders (bv Stromingen).
Projectvoorwaarden
De consortiumovereenkomst zal een samenwerkingsovereenkomst aangaan die voldoet aan de vereisten van de regelgeving.